پيشگفتار

بهره­برداري مفيد و بهينه از سيستم قدرت از عوامل پيشرفت صنعت برق در عرصة توليد و انتقال است. هدف اساسي در سيستم قدرت، تأمين انرژي الكتريكي مورد نياز مصرف­كنندگان است به‌طوري كه انرژي الكتريكي با كيفيت مطلوب و با کمترين هزينه بدست مصرف­كننده برسد. با رشد صنايع و افزايش شمار مصرف­كنندگان، شبكه را نيز بايد به‌گونه‌اي توسعه داد تا ضمن اينكه كفايت و امنيت شبكه در تامين بار مصرف‌كنندگان حفظ شود، به‌طور همزمان از نظر اقتصادي نيز سيستم در وضعيتي بهينه باشد. روش متداول براي توسعة شبكه در بسياري از موارد، توسعة شبکه انتقال و احداث نيروگاه‌هاي جديد است. اين كار علاوه بر اينكه ممكن است از نظر عملي به دلايلي ميسر نباشد از لحاظ اقتصادي نيز ممكن است به صرفه نباشد.
از لحاظ تئوري يك خط انتقال قادر است تواني را تا حد ظرفيت بارگيري خود انتقال دهد، اما در عمل قبل از رسيدن به حد حرارتي، ممكن است محدوديت­هاي ديگري، امكان استفادة بهينه از تمام ظرفيت انتقال را محدود كند.
براي غلبه بر محدوديت­هاي انتقال انرژي و استفادة بهينه از ساختار شبكه، راه حلهايي ارائه شده ­است که از مهمترين آن‌ها مي‌توان به تغيير در ساختار شبكة موجود، استفاده از جبران‌سازها جهت کنترل پارامترهاي شبکه و تکنولوژي خطوط انتقال فشار قوي DC اشاره نمود.
تغييرات در ساختار شبكة موجود معمولاً با مشكلاتي روبروست از جمله:

1. حريم عبور،
2. مشكلات زيست محيطي،
3. مسائل مالي و هزينة نصب و ساخت.

در شبكه‌هاي موجود نيز استفاده از جبران سازهاي مختلف معمولاً نسبت به HVDC بنا به دلايل زير ترجيح داده مي‌شود:

1. كنترل توان در مسيرهاي مورد نظر،
2. عدم آسيب‌رساني زيست محيطي،
3. مقرون به صرفه‌تر بودن از لحاظ اقتصادي.

با پيشرفت الکترونيک قدرت و ساخت نيمه هادي­هاي توان بالا، تحولي عظيم در زمينة جبران سازهاي سيستم قدرت به وجود آمده است که حاصل آن ايجاد تکنولوژي جديد جبران­سازها تحت عنوان FACTS است که در يک دهة اخير بحث و تحقيق بسيار زيادي روي آن در تمام مراکز تحقيقاتي جهان انجام گرفته است.
از ديگر عواملي که نياز به ادوات FACTS را در شبکه هاي انتقال موجود ضروري مي‌سازد مسائل اشتراکي تبادل انرژي و توان و بازارهاي تجديد ساختار يافته مي­باشند که در آن‌ها مکان توليد و مراکز بار به سرعت تغيير مي­کنند و اضافه کردن مکرر تجهيزات انتقال به دلايل اقتصادي و مسايل زيست محيطي محدود مي­باشد. بنابراين در اين زمينه، به تغيير سيستم انتقال بدون احداث خطوط جديد نياز است که تکنولوژي FACTS به اين نياز پاسخ مي­دهد.
به­دليل اهميت کيفيت توان و کاربرد ادوات FACTS در شبکه­هاي انتقال و به دليل گستردگي روش بررسي موضوع اين کتاب مي­تواند براي بخش وسيعي از شاخه‌هاي مهندسان برق (از جمله قدرت، الکترونيک و کنترل) جالب باشد. مهندسان شاغل در شرکت­هاي برق و مراکز صنعتي، تئوري و توصيف ادوات FACTS را در حل مسائل مربوط به توليد و انتقال توان الکتريکي، بهره­برداري بهينه و اقتصادي از سيستم قدرت، بهبود وضعيت­هاي ديناميکي سيستم و مسائل خصوصي سازي همراه با افزايش شديد سطح توليد و انتقال توان، بسيار با ارزش يافته­اند.
اهداف اين کتاب عبارتند از: فراهم ساختن مرجع کامل و مناسب که سرفصل­هاي ارائه شده در درس FACTS را براي دانشجويان کارشناسي ارشد و دکتري برق (قدرت) پوشش دهد. همچنين به‌عنوان يک مرجع مناسب براي دانشجويان کارشناسي برق جهت آشنايي با اهميت کنترل توان اکتيو و راکتيو در سيستم­هاي قدرت و کاربرد ادوات FACTS، و نهايتاً هدايت نيازهاي جامعة علمي به کاربردهاي عملي ادوات FACTS در صنعت برق.
موقعیت را مغتنم شمرده، جا دارد از کلیه اساتید و دوستانی که ما را در تأليف این کتاب راهنمایی نموده‌اند تشکر نماییم. کتاب حاضر یقیناً خالی از اشکال نخواهد بود، لذا از کلیه صاحب‌نظران و متخصصان صنعت و دانشگاه انتظار می‌رود و موجب امتنان است که در این مقوله رهنمودهای سازنده خود را دریغ ننمایند.

محمود جورابيان ، گئورگ قره­پتيان و داور مير عباسي